इटहरी । नेपालमा क्यान्सर उपचारका लागि अत्यावश्यक मानिने ‘कार्बोप्लाटिन’ र ‘सिस्प्लाटिन’ औषधिको अभाव गम्भीर बन्दै गएको छ । देशभरका सरकारी तथा निजी अस्पतालमा किमोथेरापी सेवा प्रभावित हुन थालेपछि बिरामी र परिवार ठूलो मानसिक तनावमा परेका छन् । चिकित्सकहरूले यसलाई “जीवन र मरणको प्रश्न” भन्दै तत्काल समाधान खोज्न सरकारलाई दबाब दिएका छन्।
विशेषगरी फोक्सो, पेट, अण्डासय, स्तन, ठूलो आन्द्रा तथा अन्य धेरै प्रकारका क्यान्सरमा प्रयोग हुने यी प्लाटिनम समूहका औषधि उपचारको मुख्य आधार मानिन्छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार क्यान्सरका ६० प्रतिशतभन्दा बढी बिरामीलाई यी औषधि आवश्यक पर्छ।
नेपालका अस्पतालमा उपचार प्रभावित
की क्यान्सर रोग विशेषज्ञ का अनुसार औषधि अभावले दैनिक उपचार तालिका नै प्रभावित भएको छ। वीर अस्पतालमा मात्रै दैनिक करिब ४५ जना बिरामीलाई यी औषधि आवश्यक पर्ने अवस्था छ।
त्यस्तै का क्यान्सर रोग विशेषज्ञ ले दुई सातादेखि कार्बोप्लाटिन र सिस्प्लाटिनको गम्भीर अभाव रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार वैकल्पिक औषधि प्रयोग गर्नुपरे पनि त्यसको प्रभावकारिताबारे पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाण छैन।
का निर्देशक ले औषधि अभावले उपचार नै रोकिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनका अनुसार दैनिक ८० जनासम्म बिरामीले किमोथेरापी सेवा लिने अस्पतालमा आधाभन्दा बढी बिरामीलाई प्लाटिनम समूहका औषधि आवश्यक पर्छ।
किन भयो अभाव ?
औषधि आयातकर्ताहरूका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्लाटिनियम तथा अन्य कच्चा पदार्थको मूल्य अत्यधिक बढेको छ। मध्यपूर्व तनाव, आपूर्ति शृंखला अवरोध र भारतमा समेत उत्पादन घट्दा नेपालमा सीधा असर परेको हो।
नेपालमा भने २०७२ सालपछि सरकारले औषधिको मूल्य समायोजन नगरेकाले आयातकर्ताले घाटामा औषधि ल्याउन नसकेको दाबी गरेका छन्। भारतमा हरेक वर्ष मूल्य समायोजन हुने भए पनि नेपालमा पुरानै मूल्य कायम रहँदा आयात संकट बढेको बताइन्छ।
भारतका क्यान्सर अस्पतालमा अवस्था कस्तो ?
नेपालबाट हजारौं बिरामी उपचारका लागि नियमित रूपमा भारत जाने गरेका छन्। विशेषगरी दिल्लीस्थित नेपाली बिरामीहरूको प्रमुख गन्तव्यमध्ये एक हो।
राजीव गान्धी क्यान्सर अस्पतालमा उपचाररत केही नेपाली परिवारका अनुसार त्यहाँ हालसम्म उपचार पूर्ण रूपमा रोकिएको अवस्था छैन। तर अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति समस्या र प्लाटिनम समूहका औषधिको माग अत्यधिक बढेका कारण अस्पतालहरूले पनि सीमित स्टक व्यवस्थापन गरिरहेको जानकारी चिकित्सक स्रोतले दिएका छन्।
भारतमा औषधि उत्पादन हुने भएकाले नेपालको जस्तो चरम संकट तत्काल नदेखिए पनि आपूर्ति चाप बढेको संकेत देखिन थालेको छ। दिल्लीका केही क्यान्सर विशेषज्ञहरूले “प्लाटिनम बेस्ड” औषधिको उपलब्धता सुनिश्चित गर्न अस्पतालहरूले वैकल्पिक आपूर्ति सञ्जाल प्रयोग गरिरहेको बताएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार भारतका ठूला क्यान्सर केन्द्रमा तत्काल उपचार बन्द हुने अवस्था नरहे पनि माग निरन्तर बढे र उत्पादन सहज नभए भविष्यमा त्यहाँ पनि दबाब बढ्न सक्छ।
नेपाली बिरामीमा बढ्दो चिन्ता
नेपालमा उपचार नपाएर भारत जाने तयारीमा रहेका बिरामी परिवार अहिले दोहोरो चिन्तामा छन्। एकातिर नेपालमा औषधि अभाव, अर्कोतर्फ भारतमा पनि आपूर्ति दबाबको खबरले बिरामी मानसिक रूपमा कमजोर बन्न थालेका छन्।
क्यान्सर उपचारमा समय अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने भएकाले केही साताको ढिलाइले समेत रोग जटिल बन्न सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्। विशेषगरी शल्यक्रियापछि किमोथेरापी सुरु गर्नुपर्ने बिरामीका लागि औषधि अभाव अत्यन्त जोखिमपूर्ण मानिएको छ।
सरकारको पहल
ले औषधि अभावबारे गुनासो आएको स्वीकार गर्दै मूल्य समायोजन तथा आपूर्ति सहज बनाउन स्वास्थ्य मन्त्रालयसँग छलफल भइरहेको जनाएको छ।
सूचना अधिकारी का अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारअनुसार मूल्य समायोजन नगर्दा आयातकर्ताले औषधि ल्याउन नसकेको अवस्था बनेको हो। विभागले तत्काल समाधान खोज्न मन्त्रालयमा पत्राचार गरिसकेको जनाएको छ।
‘यो केवल आपूर्ति समस्या होइन’
क्यान्सर विशेषज्ञहरूको निष्कर्ष स्पष्ट छ— यो सामान्य औषधि अभाव होइन। यो हजारौं बिरामीको जीवनसँग जोडिएको सार्वजनिक स्वास्थ्य संकट हो। समयमै निर्णय र आपूर्ति व्यवस्थापन नभए नेपालमा क्यान्सर उपचार प्रणाली नै गम्भीर संकटमा पर्न सक्ने चेतावनी चिकित्सकहरूले दिएका छन्।
