विचार/दृष्टिकोण

नेपालको लामो राजनीतिक इतिहास अनेकौँ उतारचढाव, संघर्ष र परिवर्तनहरूले भरिएको छ। यही परिवर्तनको यात्रामा निर्णायक भूमिका खेल्ने नेतामध्ये पुष्प कमल दाहाल अर्थात् प्रचण्डलाई विशेष रूपमा स्मरण गरिन्छ। उहाँले नेपाली राजनीतिमा खेलेको भूमिकाले देशको शासन व्यवस्था, राजनीतिक संरचना र सामाजिक चेतनामा गहिरो प्रभाव पारेको धेरैले मान्ने गरेका छन्। दुई सयभन्दा बढी वर्ष लामो राजतन्त्रको अन्त्य गरी संघीय ल...

पत्रपत्रिकामा लेखिने लेख रचनामा म आफ्नो नाम 'तुलानारायण साह' लेख्छु । नागरिकतामा पनि त्यही लेखाउन चाहन्थेँ तर लेखिएको छ 'तुला नारायण शाह' । एसएलसीदेखिको प्रमाण पत्रहरुमा नेपाली भाषामा लेखिएका कुनै प्रमाण पत्रमा तुला नारायण शाह त कुनैमा तुलानारायण शाह लेखिएको छ । प्रायःजसो अँग्रेजी भाषामा लेखिएका प्रमाणपत्रहरुमा Tula Narayan Shah लेखिएको छ । तर यसको आफ्नै कथा छ,अहिले बालेनको थरको विवाद र मेरो ...

नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा मधेस-केन्द्रित दलहरूको भूमिका सधैं आफ्नो मूल मुद्दाबाट बिचलित भै, अनुहारमा जालझेलका बिभिन्न सुत्रीय सम्झौताहरूको लेपन लाएर केन्द्रीय सत्तामा भागबण्डामा संतुष्टीको आनन्द लिने रहँदै आएको छ। यस पटक हुने निर्वाचनमा परिदृश्य बदलिएको छ। विगतका निर्वाचनहरूको तथ्यांक र वर्तमान प्रवृत्तिहरूले यो स्पष्ट पार्छ कि यी दलहरू अब मधेस प्रदेशमा मात्र सीमित भएका छन्, जहाँ मुख्यधारका ...

लोकतन्त्रको सुन्दरता मतपत्रमा होइन, मतदाताको मनमा हुन्छ । मतपत्र त केवल कागज हो; त्यसमा छापिने चिन्ह र नामहरू त केवल विकल्प हुन् । तर मतदाताको मन—त्यो स्वतन्त्र, सचेत र विवेकी हुन सकेन भने लोकतन्त्रको सम्पूर्ण संरचना खोक्रो बन्न पुग्छ । आज नेपालमा राजनीतिक दलहरूको प्रतिस्पर्धा भन्दा पनि गहिरो समस्या मतदाताको मनको स्वतन्त्रतामाथि परेको दबाब हो । नेपालले बहुदलीय लोकतन्त्रको यात्रामा अनेक मोडहरू...

चुनाव फेरि हाम्रो ढोकामा आइपुगेको छ । सडकका भित्ताहरूमा नयाँ पोस्टर टाँसिँदैछन् । चोकहरूमा मञ्च ठडिँदैछन् । माइकको परीक्षण हुँदैछ । नाराहरूको तालिम चलिरहेको छ । सामाजिक सञ्जालका भित्ताहरूमा राजनीतिक जोशको बाढी छ । तर यही उत्साहको भित्री तहमा एउटा गम्भीर मौनता छ देशको भविष्यबारे गहिरो संवादको अभाव प्रष्ट देखिएको छ । हामी कराउँदैछौं, तर के हामी गम्भीर रुपमा सोच्दैछौं ? हामी ताली बजाउँदैछौं, तर ...

खनारमा १४/१५ वर्षका एक किशोरले आत्महत्या गरेको खबरले समुदाय स्तब्ध बनेको छ। यस्ता घटनाहरू केवल एउटा परिवारको पीडा हुँदैनन्; यसले पूरै समाजको मनोभाव, असुरक्षा र मौन तनावलाई उजागर गर्छ। पछिल्लो समय किशोर–किशोरीहरूमा बढ्दो निराशा, एक्लोपन र मानसिक दबाब हाम्रो समाजका लागि गम्भीर चेतावनी हो। यस्तो संवेदनशील अवस्थामा गाउँमा उठेको अर्को बहस — बिहान मन्दिरमा बज्ने भजन — केवल आवाजको विषय मात्र होइन,...

आधुनिकतामा डुबेका सहरहरू, तीव्र गतिमा बढिरहेका विकास निर्माण र गाजिएर जोडिएका अग्ला भवनहरूले सुविधा त दिएका छन्, तर सँगसँगै उच्च जोखिमपूर्ण जटिलता पनि निम्त्याइरहेका छन्। विशेषगरी आगलागी जस्ता विपद्का बेला यस्ता संरचनाहरू नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान सक्ने खतरा झन् बढ्दै गएको छ। हामीले भोग्न नपरोस् भन्ने आशामा बस्ने मात्र होइन, सम्भावित भवितव्य र संकटबाट जोगिन न्यूनतम मापदण्डहरू समयमै अपनाउनुपर्न...

नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाको नेतृत्वमा रहेको केन्द्रीय समितिलाई निर्वाचन आयोगले मान्यता दिएसँगै कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि चलिरहेको नेतृत्व विवाद तत्कालका लागि समाधान भएको छ। यद्यपि शेरबहादुर देउवा पक्षका प्रवक्ताले यस निर्णयलाई अस्वीकार गर्ने संकेत दिएका छन् र सो समूह अदालत जान सक्ने सम्भावना पनि कायमै छ। तर कानुनी र संवैधानिक हैसियतका हिसाबले हालका लागि नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित सम...

नेपाली राजनीतिको इतिहासमा नेपाली कांग्रेस केवल एउटा पार्टी मात्र होइन, लोकतन्त्रको चेतनालाई बोक्ने एउटा ऐतिहासिक संस्था हो। राणा शासनविरुद्धको संघर्षदेखि लिएर पञ्चायती निरंकुशताका विरुद्ध जनताको आवाज बन्ने यात्रासम्म, आधुनिक नेपालको हरेक निर्णायक राजनीतिक मोडमा कांग्रेसको भूमिका अग्रणी रहँदै आएको छ। यही कारणले कांग्रेसको आन्तरिक संकट केवल संगठनात्मक समस्या होइन, यो राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक यात्र...

नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनमा ६३ प्रतिशतभन्दा बढी महाधिवेशन सदस्यहरूको सहभागितासहित नेतृत्व परिवर्तनको प्रक्रिया अघि बढ्नु कुनै संयोग होइन। यो पार्टीभित्र वर्षौँदेखि दबाइँदै आएको असन्तोष, आक्रोश र परिवर्तनको चाहनाको सामूहिक विस्फोट हो। तर यही ऐतिहासिक मोडमा पुरानो केन्द्रीय समितिले पार्टीका महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मामाथि कारबाहीको धम्की दिनु नेपाली कांग्रेसको इतिहासमै स...