विचार/दृष्टिकोण

नेपाल संसारका भाग्यमानी राष्ट्रहरूमध्ये एक हो। हिमालको अद्वितीय श्रृङ्खला, अथाह जलस्रोत, उर्वर भूमि, जैविक विविधता, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा, विश्वलाई आकर्षित गर्ने प्राकृतिक सौन्दर्य र मेहनती नागरिक—यी सबै कुनै पनि राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउने पर्याप्त आधार हुन्। तर विडम्बना, यति धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि नेपाल आजसम्म विकासशील राष्ट्रको परिचयबाट पूर्ण रूपमा मुक्त हुन सकेको छैन। यी दिनह...

“पैसाले सबै कुरा किन्न सक्दैन” भन्ने भनाइ हामीले धेरै पटक सुनेका छौं। तर आजको यथार्थलाई हेर्दा अर्को प्रश्न पनि उत्तिकै सान्दर्भिक बनेको छ—के आज पैसा यति शक्तिशाली भइसकेको छ कि यसले मानिसको विचार, निर्णय, सिद्धान्त र इमानदारीसमेत प्रभावित गर्न थालेको छ? यसै सन्दर्भमा बेलायतका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा विश्वप्रसिद्ध वक्ता विन्स्टन चर्चिलसँग जोडिएको एउटा चर्चित प्रसङ्ग उल्लेख गरिन्छ। कथाअनुसार, ...

नेपालमा सरकार परिवर्तन नयाँ विषय होइन। निर्वाचनपछि नयाँ सरकार बन्छ, नयाँ प्रतिबद्धता आउँछन्, नयाँ आशा जाग्छन् र नयाँ सपना देखाइन्छ। तर हरेक सरकारसँगै एउटा पुरानो प्रश्न फेरि उठ्छ—जनताले दिएको विश्वासको प्रतिफल आखिर कहिले देखिन्छ? नयाँ सरकार बनेको १०० दिन पूरा भएको छ। यो कुनै सरकारको सफल वा असफल भएको अन्तिम फैसला गर्ने समय होइन। तर सरकारले कुन दिशातर्फ देशलाई लैजान खोजिरहेको छ भन्ने मूल्याङ्...

नेपालको लामो राजनीतिक इतिहास अनेकौँ उतारचढाव, संघर्ष र परिवर्तनहरूले भरिएको छ। यही परिवर्तनको यात्रामा निर्णायक भूमिका खेल्ने नेतामध्ये पुष्प कमल दाहाल अर्थात् प्रचण्डलाई विशेष रूपमा स्मरण गरिन्छ। उहाँले नेपाली राजनीतिमा खेलेको भूमिकाले देशको शासन व्यवस्था, राजनीतिक संरचना र सामाजिक चेतनामा गहिरो प्रभाव पारेको धेरैले मान्ने गरेका छन्। दुई सयभन्दा बढी वर्ष लामो राजतन्त्रको अन्त्य गरी संघीय ल...

पत्रपत्रिकामा लेखिने लेख रचनामा म आफ्नो नाम 'तुलानारायण साह' लेख्छु । नागरिकतामा पनि त्यही लेखाउन चाहन्थेँ तर लेखिएको छ 'तुला नारायण शाह' । एसएलसीदेखिको प्रमाण पत्रहरुमा नेपाली भाषामा लेखिएका कुनै प्रमाण पत्रमा तुला नारायण शाह त कुनैमा तुलानारायण शाह लेखिएको छ । प्रायःजसो अँग्रेजी भाषामा लेखिएका प्रमाणपत्रहरुमा Tula Narayan Shah लेखिएको छ । तर यसको आफ्नै कथा छ,अहिले बालेनको थरको विवाद र मेरो ...

नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा मधेस-केन्द्रित दलहरूको भूमिका सधैं आफ्नो मूल मुद्दाबाट बिचलित भै, अनुहारमा जालझेलका बिभिन्न सुत्रीय सम्झौताहरूको लेपन लाएर केन्द्रीय सत्तामा भागबण्डामा संतुष्टीको आनन्द लिने रहँदै आएको छ। यस पटक हुने निर्वाचनमा परिदृश्य बदलिएको छ। विगतका निर्वाचनहरूको तथ्यांक र वर्तमान प्रवृत्तिहरूले यो स्पष्ट पार्छ कि यी दलहरू अब मधेस प्रदेशमा मात्र सीमित भएका छन्, जहाँ मुख्यधारका ...

लोकतन्त्रको सुन्दरता मतपत्रमा होइन, मतदाताको मनमा हुन्छ । मतपत्र त केवल कागज हो; त्यसमा छापिने चिन्ह र नामहरू त केवल विकल्प हुन् । तर मतदाताको मन—त्यो स्वतन्त्र, सचेत र विवेकी हुन सकेन भने लोकतन्त्रको सम्पूर्ण संरचना खोक्रो बन्न पुग्छ । आज नेपालमा राजनीतिक दलहरूको प्रतिस्पर्धा भन्दा पनि गहिरो समस्या मतदाताको मनको स्वतन्त्रतामाथि परेको दबाब हो । नेपालले बहुदलीय लोकतन्त्रको यात्रामा अनेक मोडहरू...

चुनाव फेरि हाम्रो ढोकामा आइपुगेको छ । सडकका भित्ताहरूमा नयाँ पोस्टर टाँसिँदैछन् । चोकहरूमा मञ्च ठडिँदैछन् । माइकको परीक्षण हुँदैछ । नाराहरूको तालिम चलिरहेको छ । सामाजिक सञ्जालका भित्ताहरूमा राजनीतिक जोशको बाढी छ । तर यही उत्साहको भित्री तहमा एउटा गम्भीर मौनता छ देशको भविष्यबारे गहिरो संवादको अभाव प्रष्ट देखिएको छ । हामी कराउँदैछौं, तर के हामी गम्भीर रुपमा सोच्दैछौं ? हामी ताली बजाउँदैछौं, तर ...

खनारमा १४/१५ वर्षका एक किशोरले आत्महत्या गरेको खबरले समुदाय स्तब्ध बनेको छ। यस्ता घटनाहरू केवल एउटा परिवारको पीडा हुँदैनन्; यसले पूरै समाजको मनोभाव, असुरक्षा र मौन तनावलाई उजागर गर्छ। पछिल्लो समय किशोर–किशोरीहरूमा बढ्दो निराशा, एक्लोपन र मानसिक दबाब हाम्रो समाजका लागि गम्भीर चेतावनी हो। यस्तो संवेदनशील अवस्थामा गाउँमा उठेको अर्को बहस — बिहान मन्दिरमा बज्ने भजन — केवल आवाजको विषय मात्र होइन,...

आधुनिकतामा डुबेका सहरहरू, तीव्र गतिमा बढिरहेका विकास निर्माण र गाजिएर जोडिएका अग्ला भवनहरूले सुविधा त दिएका छन्, तर सँगसँगै उच्च जोखिमपूर्ण जटिलता पनि निम्त्याइरहेका छन्। विशेषगरी आगलागी जस्ता विपद्का बेला यस्ता संरचनाहरू नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान सक्ने खतरा झन् बढ्दै गएको छ। हामीले भोग्न नपरोस् भन्ने आशामा बस्ने मात्र होइन, सम्भावित भवितव्य र संकटबाट जोगिन न्यूनतम मापदण्डहरू समयमै अपनाउनुपर्न...