आधुनिकतामा डुबेका सहरहरू, तीव्र गतिमा बढिरहेका विकास निर्माण र गाजिएर जोडिएका अग्ला भवनहरूले सुविधा त दिएका छन्, तर सँगसँगै उच्च जोखिमपूर्ण जटिलता पनि निम्त्याइरहेका छन्। विशेषगरी आगलागी जस्ता विपद्का बेला यस्ता संरचनाहरू नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान सक्ने खतरा झन् बढ्दै गएको छ।
हामीले भोग्न नपरोस् भन्ने आशामा बस्ने मात्र होइन, सम्भावित भवितव्य र संकटबाट जोगिन न्यूनतम मापदण्डहरू समयमै अपनाउनुपर्ने आवश्यकता छ। नत्र भोलि हाम्रो सतर्कतामाथि अनेकौं प्रश्न उठ्नेछन्।
हालै विश्वकै अत्याधुनिक सहरहरू मानिने क्यालिफोर्निया वरपर जङ्गलबाट सुरु भएको डढेलोले सुन्दर बस्तीहरूलाई क्षणभरमै खण्डहरमा परिणत गर्यो। आधुनिक प्रविधि, सशक्त पूर्वाधार र अत्याधुनिक संयन्त्र हुँदाहुँदै पनि प्रकृतिको आगो सामु मानवजीवन कति निरिह बन्न सक्छ भन्ने उदाहरण त्यो घटनाले दिएको छ।
यस सन्दर्भमा हाम्रो आफ्नै सहर इटहरीलाई हेर्ने हो भने, आगलागी नियन्त्रण र आपत्कालीन व्यवस्थापनका लागि अहिल्यैदेखि ठोस कदम चाल्नु अत्यावश्यक देखिन्छ।
दमकलका लागि ‘वाटर ट्यांक रिजर्भ स्टेशन’ : अबको प्राथमिकता
आगलागी नियन्त्रणमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण तत्व हो — पानीको तत्काल उपलब्धता। दमकल घटनास्थलसम्म छिटो पुग्नु जत्तिकै आवश्यक, त्यसमा पर्याप्त पानी हुनु झन् महत्वपूर्ण हो।
इटहरीमा निम्न स्थानहरूमा ‘वाटर रिचार्ज स्टेशन’ निर्माण गर्न सकिने ठोस सम्भावना देखिन्छ:
१. खनार, इटहरी–१२, नहरको पुल आसपास
नहरको दायाँ–बायाँ वाटर पम्प जडान गरी सिधै पानी तान्न सकिने व्यवस्था
दमकलले छिटो पानी भरेर घटनास्थल पुग्न सक्ने सुविधा
न्यून लागतमा दीर्घकालीन समाधान
२. निर्माणाधीन एसियन हाइवे क्षेत्रका पुलहरू
पुलको संरचनासँगै वाटर ट्यांक निर्माण
ओभरफ्लो पानीलाई नजिकैका खोलामा सुरक्षित ड्रेनेज गर्ने पूर्वतयारी
पानी सञ्चय र निकास दुवै व्यवस्थापन
एकै योजना, बहुउपयोगी लाभ
यस्ता वाटर स्टोरेज संरचनाले केवल आगलागी नियन्त्रणमा मात्र होइन, सहर व्यवस्थापनमा पनि बहुआयामिक फाइदा पुर्याउन सक्छ:
बाढी र डुबान हुने क्षेत्रको पानी व्यवस्थापन
एसियन हाइवे निर्माणपछि सम्भावित ‘दह’ बन्ने जोखिम न्यूनीकरण
बजार क्षेत्रको सरसफाइमा उपयोग
सडक धुलो नियन्त्रण
सार्वजनिक बगैंचा तथा बोटबिरुवामा सिँचाइ
आपतकालीन अवस्थामा वैकल्पिक पानी स्रोत
यस विषयमा प्राविधिक विज्ञ, नगर योजना विशेषज्ञ र विपद् व्यवस्थापन विज्ञहरूको सुझाव अनिवार्य रूपमा समेटिनुपर्छ।
देखासिखीको सहर बन्ने अवसर
हामी यस्तो युगमा छौं जहाँ राम्रो कामले उदाहरण बन्छ र अरूले त्यसबाट सिको गर्छन्। इटहरीले यदि समयमै यो पहल थाल्यो भने, यो मोडल देशका अन्य सहरका लागि पनि नमुना बन्न सक्छ।
विकास भनेको केवल सडक र भवन होइन, सम्भावित संकटलाई पूर्वानुमान गरेर त्यसको समाधानसहितको संरचना निर्माण गर्नु हो।
आगलागी जस्ता विपद् रोक्न सकिँदैन, तर त्यसको क्षति न्यून गर्न सकिन्छ — यदि आजै सोच बदलियो भने।
अब प्रश्न यो होइन कि आगलागी हुन्छ कि हुँदैन, प्रश्न यो हो — जब हुन्छ, हामी कति तयार छौं?
