नेपालका नागरिक आज पुरानो राजनीतिक संस्कृतिबाट गहिरो रूपमा दिक्क भइसकेका छन्। दशकौँदेखि दोहोरिँदै आएको सत्ता–केन्द्रित राजनीति, व्यक्तिवाद, गुटबन्दी र जिम्मेवारीबाट भाग्ने प्रवृत्तिले जनताको धैर्य समाप्त हुँदै गएको छ। यही पृष्ठभूमिमा काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन शाह र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेबीच देखिएको सहकार्य र एकताको सम्भावनालाई धेरै नागरिकले आशाका रूपमा हेरेका छन्। साथै, बालेनलाई भावी नेतृत्व, यहाँसम्म कि प्रधानमन्त्रीका रूपमा प्रस्तुत गर्ने बहस पनि सार्वजनिक रूपमा सुरु भएको छ।
तर नागरिकको अपेक्षा कुनै एक व्यक्ति वा नाममा सीमित छैन। अपेक्षा राजनीतिक संस्कार परिवर्तनप्रति केन्द्रित छ।
सबैभन्दा पहिले, राजनीति व्यक्तिकेन्द्रित होइन, प्रणाली सुधारमुखी हुनुपर्छ भन्ने नागरिकको स्पष्ट माग छ। बलियो नेता होइन, बलियो प्रणाली निर्माण गर्न सक्ने नेतृत्व आजको आवश्यकता हो। व्यक्ति फेरिए पनि प्रणाली उही रह्यो भने परिवर्तन दीर्घकालीन हुँदैन भन्ने अनुभव नागरिकसँग छ।
दोस्रो, अहंकार होइन, सहकार्य, संयम र परिपक्वता देखिनुपर्छ। नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू पुरानाभन्दा फरक देखिन चाहन्छन् भने आलोचनालाई शत्रुता होइन, सुधारको अवसरका रूपमा लिन सक्नुपर्छ। असहमतिको सम्मान गर्ने संस्कार बिना लोकतन्त्र सबल हुँदैन।
तेस्रो, भ्रष्टाचारप्रति शून्य सहनशीलता नारा मात्र नभई व्यवहारमै लागू हुनुपर्छ। ‘भ्रष्टाचार गर्दिनँ’ भन्नु पर्याप्त छैन, आफ्नै घेराभित्र देखिएका गलत अभ्यासप्रति पनि समान रूपमा कठोर हुन सक्ने साहस नेतृत्वमा देखिनुपर्छ।
चौथो, सामाजिक सञ्जाल उत्तेजना फैलाउने, भावनामा खेल्ने माध्यम होइन, नीति, योजना र समाधान प्रस्तुत गर्ने जिम्मेवार प्लेटफर्म बनोस् भन्ने अपेक्षा छ। लाइक, शेयर र ट्रेन्डभन्दा माथि उठेर दीर्घकालीन दृष्टिकोण सार्वजनिक गर्नु आजको नेतृत्वको परीक्षा हो।
पाँचौँ, एकता भनेको केवल चुनावी गठबन्धन होइन। विचार, मूल्य र उद्देश्यको मेल बिना गरिएको एकता क्षणिक हुन्छ। फरक मतलाई सम्मान गर्ने, आलोचनालाई सहने र संयमित राजनीतिक व्यवहार देखाउने एकता मात्र दिगो हुन सक्छ।
छैटौँ, राजनीति केवल युवाको नाममा सीमित नहोस्। युवाको ऊर्जा महत्वपूर्ण छ, तर महिला, मजदुर, किसान, मध्यम वर्ग, सीमान्तकृत समुदाय र ज्येष्ठ नागरिक सबैको आवाज समेट्ने समावेशी दृष्टिकोण आवश्यक छ।
सातौँ, सत्ता होइन, सेवा प्राथमिकतामा राखियोस्। पद, कुर्सी र शक्ति प्राप्ति अन्तिम लक्ष्य होइन, जनताको जीवनमा प्रत्यक्ष सुधार ल्याउनु नै राजनीति गर्नुको सार हो भन्ने भावना व्यवहारमा देखिनुपर्छ।
आजका नेपाली जनता न अन्धभक्त हुन्, न मौन समर्थक। जनता सचेत छन्, प्रश्न गर्छन् र परिणाम चाहन्छन्। भावनात्मक भाषण र नाराले होइन, ठोस काम, स्पष्ट नीति र देखिने नतिजाले मात्रै विश्वास जित्न सकिन्छ।
अन्ततः, देशलाई नारा होइन, नतिजा चाहिएको छ।
यो आलेख कुनै व्यक्ति, दल वा समूहप्रति लक्षित आलोचना होइन। पुराना र नयाँ सबै राजनीतिक दल, सम्भावित नेतृत्व र सम्पूर्ण मतदाताप्रति एक सचेत नागरिकको व्यक्तिगत सुझाव मात्र हो। परिवर्तनको चाहना सबैमा छ, अब त्यो चाहनालाई जिम्मेवार नेतृत्व र परिणाममुखी राजनीतिमा रूपान्तरण गर्नु नै आजको साझा चुनौती हो।
